Beekherstel kort door de bocht


Beekherstel Drentsche Aa, foto Shutterstock.

Herstel de processen in plaats van de vorm, dat is wat vaak te horen is rondom beekherstelprojecten.

Maar over welke morfologische processen hebben we het dan? Hoe ontstaan die bochtige geulpatronen in beken eigenlijk, en meanderen beken eigenlijk wel?

Dit was onderwerp van het promotie-onderzoek door Candel (2020). Hij vergeleek hiervoor de vorming van het geulpatroon in drie verschillende beken, waaronder de Drentsche Aa.

Het promotieonderzoek vindt u hier:

Ahead of the curve : channel pattern formation of low-energy rivers — Research@WUR

De venige ondergrond in het Drentsche Aa gebied blijkt bepalend voor het geulpatroon. Tijdens de veengroei heeft de geul de neiging om zich te hechten aan de vallei-randen, omdat deze makkelijker erodeerbaar is dan de venige valleivulling.

De overstromingsvlakte van de beek wordt breder doordat de valleiranden eroderen, en omdat het veen groeit in een V-vormige vallei. De hechting van de geul aan de valleiranden in combinatie met het verbreden van de overstromingsvlakte resulteert in het langzaam uitrekken van de bochten van de beek, waardoor de beek steeds bochtiger wordt.

Hierbij ontstaat een zeer karakteristiek patroon, met rechthoekige bochten en relatief rechte stukken die de valleiranden volgen of de vallei oversteken (diagonale aggredatie, zie afbeelding 2).

Er blijken andere soorten geulpatronen te bestaan dan alleen het meanderende patroon, en de ondergrond is cruciaal voor het ontstaan van die verschillende soorten geulpatronen.

Beekherstel vereist dus kennis van die ondergrond, maar ook kennis van het hele stroomgebied, het landgebruik en de effecten van toekomstige klimaatveranderingen die het afvoerregime beïnvloeden.

De bevindingen hebben geleid tot een actualisatie van het Handboek Geomorfologisch beekherstel en het doorontwikkelen van de Geulpatroonvoorspeller .

In Stromingen, vakblad voor hydrologen, verscheen een artikel waarin de bevindingen van het  promotie-onderzoekzijn samengevat en vertaald naar de implicaties voor beekherstel.

Dit artikel Kort door de bocht - Geulpatronen van beken en de implicaties voor beekherstel is te downloaden voor leden van de Nederlandse Hydrologische Vereniging.

Door Gretha Roelfs