Braamberg, aardkundig onderzoek


De Braamberg ligt in het Zuiden van Drenthe, ten zuidoosten van Kerkenveld en op de grens met Overijssel, fig. 4.

Figuur 44. locatie Braamberg (jpg, 226 kB)

Het is een kleine maar nadrukkelijk aanwezige hoogte, in het vrij vlakke en rationele landschap, waar in het recente verleden veen werd gewonnen (fig. 5).

Van de Braamberg werd gedacht dat het een kame is, of te wel een smeltwaterheuvel. Dergelijke heuveltjes ontstaan op vergelijkbare manier met de eskers, zoals hierboven beschreven, maar dan in spelonken in en onder het landijs (fig. 2).

Ook hun opbouw bestaat dan uit zeer gevarieerd zand en grind, afhankelijk van wat er op dat moment door het smeltwater uit het ijs wordt afgezet. Toen het ijs na het Saalien, de voorlaatste ijstijd, verdwenen was, bleven deze opgevulde spelonken en holtes als heuveltjes in het landschap achter. Vervolgens zijn ze vaak in het Weichselien, de laatste ijstijd, afgedekt met een laag dekzand.

Om te onderzoeken of de Braamberg inderdaad een kame is, hebben we, Anja Verbers en stagiair Bram Arends, de Braamberg onderzocht. Er is zowel een kaartanalyse, incl. boorgegevens uit het Dinoloket gedaan, als veldwerk verricht in het voorjaar van 2020.

De heuvel blijkt in het recente verleden (jaren vijftig van de vorige eeuw) deels te zijn vergraven. Dit heeft tot gevolg gehad dat er een steilrand is ontstaan dwars over de rug, waardoor we nu in staat waren al wat ‘dieper’ te kijken dan alleen onder de top. Het boren in grind pakketten is namelijk lastig! We hebben langs twee lijnen of raaien die haaks op elkaar staan geboord, en om de 20m een boring gezet.

Bijzonder verrassend was dat we in het eerder afgegraven deel een pakket veen vonden, wat er vrij vers uitzag. Dit past niet in het plaatje van een kame. Uit verhalen van de overbuurman bleek echter, dat de steilrand was ontstaan na winning van zand en grind voor de bouw van hun boerderij in de jaren vijftig van de vorige eeuw (fig. 6).

Om het gat weer een beetje op te vullen heeft men toen de laatste resten veen die in uit de directe omgeving afkomstig was, in het gat gestort en dit bedekt met 30-50cm zand. Het bovenste deel van het veenpakket was zandiger dan het onderste.

Onder het veen, en in delen waar geen veen was ingebracht, was het sediment inderdaad zeer grof en steenrijk. Stenen tot 25cm waren geen uitzondering, maar het bestond vooral uit zandig grind. De wisseling in lagen en gelaagdheid was erg sterk, wat goed past in het plaatje van hoe sediment wordt afgezet onder een ijskap.

Er kan dus terecht gezegd worden dat de Braamberg een kame is, die ondanks de vergraving een mooi voorbeeld is voor dit type landschapselement. Er zijn/waren nog 18 andere -vermoedelijke- kames in Drenthe, maar een aantal is al geheel vergraven of zelfs verdwenen, zoals bij zandwingaten. Er zijn er maar weinig die nog geheel gaaf zijn.

De Kloosterhuneberg is zo’n gave locatie, deze is ook eerder onderzocht. Maar deze ligt geheel in het bos en is alleen via kleine weggetjes bereikbaar. De locatie van de Braamberg leent zich uitstekend voor een bezoekje (na Corona), er is namelijk een theeschenkerij aanwezig, en hij is goed beleefbaar en ligt op een bijzondere plek (fig. 7).

Door Anja Verbers, Landschapsbeheer Drenthe