Programma 6: Cultuur


Actuele stand van zaken en ontwikkelingen

Voortgangsrapportage Cultuurnota 2017-2020

Op dit moment wordt gewerkt aan de afronding van de voortgangsrapportage over de eerste twee jaar van de uitvoeringsperiode (2017-2018). De uitkomsten van de voortgangsrapportage worden samen met de rapportage van de Cultuurmonitor aan Provinciale Staten (PS) aangeboden.

Naast het evalueren van de uitvoering van de nota “De verbeelding van Drenthe” wordt in 2019 gestart met de voorbereidende werkzaamheden voor een nieuwe cultuurnota voor de periode 2021-2024. Zie ook deverbeeldingvandrenthe.nl

Samenwerking met gemeenten

Door middel van de culturele allianties zijn samenwerkingsafspraken tussen de Drentse gemeenten en de provincie vastgelegd op het gebied van cultuur en erfgoed. In de culturele allianties trekken overheden gezamenlijk op en werken zij aan een versterking van cultuur volgens het principe 1+1=3. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen voorzieningen (gemeentelijke verantwoordelijkheid) en innovatie (provinciaal doel), waarbij gemeenten ook een verantwoordelijkheid hebben voor de (innovatieve) inhoud van de voorzieningen. Naast de allianties wil de provincie gemeenten aanmoedigen in te blijven zetten op een bloeiend lokaal cultuurklimaat. Met de extra culturele impuls wordt met ingang van 2021 jaarlijks € 240.000,- aan gemeenten beschikbaar gesteld. Gemeenten zijn vrij het geld te besteden aan projecten die zij belangrijk vinden. De enige voorwaarde die de provincie stelt, is dat de gemeenten eenzelfde bedrag bijpassen en dus niet bezuinigen. Er wordt momenteel vanuit erfgoed onder andere samengewerkt op de kennisthema’s heide ontginningen en ruilverkavelingen en op het in beeld brengen van de archeologie van de Tweede Wereldoorlog in Drenthe.

Archeologie en Cultuurhistorie

Het ruimtelijk erfgoed boven en onder de grond maakt deel uit van een zich voortdurend ontwikkelende leefomgeving. De bescherming en ontwikkeling hiervan is daarom onderdeel van ons ruimtelijk beleid. Dit komt grotendeels voort uit onze wettelijke taken die verankerd zijn in de Erfgoedwet en de ruimtelijke wetgeving.

De drie noordelijke provincies voeren samen een depot: het Noordelijk Archeologisch Depot te Nuis (NAD). In januari 2019 hebben de drie provincies ter continuering van de afspraken een bestuursovereenkomst ondertekend voor de periode 2019-2028.

Met het Rijk en de gemeenten is een zogenaamde Erfgoed Deal afgesloten, waarbij het Rijk € 20 miljoen beschikbaar stelt om in de komende jaren de positie en inbreng van erfgoed te verstevigen. Te denken valt aan projecten in de energietransitie, krimp en leefbaarheid, maar ook aan het stimuleren van het inzetten van landschapsbiografieën als basis voor gemeentelijke omgevingsvisies.

Herbestemming

De provincie zet in op herbestemming van karakteristieke panden. Voor herbestemming zijn economische dragers nodig die, naast behoud en doorontwikkeling van cultureel erfgoed, gunstige effecten hebben op leefbaarheid, werkgelegenheid en grond- en vastgoedwaarde. De herbestemmingsgelden worden ingezet op basis van een gebiedsgerichte aanpak.

Op dit moment zijn 12 herbestemmingen in beeld. Deze zijn deels gerealiseerd, in uitvoering, startklaar of in procedure. Bijzonder te noemen is de herbestemmingsopgave van de voormalige tuinbouwschool in Frederiksoord voor zorgprojecten (ouderen en tienermoeders).

Verhaal van Drenthe

In Drenthe is de geschiedenis een belangrijke bron van inspiratie, verhalen, ons verleden en onze identiteit. Om dit verhaal te vertellen, stimuleren we onderzoek en kennisoverdracht: bijvoorbeeld door het organiseren van publieksactiviteiten, financieren van (archeologisch onderzoek) of digitaliseren van collecties. Drentse erfgoedlijnen bieden ondernemers en instellingen de kans om de Drentse geschiedenis aan bezoekers te vertellen. Wij werken nu aan het digitaal ontsluiten van de erfgoedlijnen, dit maakt de verhaallijnen inzetbaar voor de recreatieve sector. Onderzoekers, kunstenaars en theatermakers worden gesteund in hun werkzaamheden om de geschiedenis van Drenthe voor een groter publiek bekend te maken.

Koloniën van Weldadigheid

We werken aan de definitieve inschrijving van de serie Koloniën van Weldadigheid in Nederland en Vlaanderen als UNESCO werelderfgoed en leggen een aangepast nominatiedossier voor aan UNESCO in 2020. UNESCO werelderfgoed is de hoogste status die een gebied internationaal kan hebben: onvervangbaar en uniek voor de wereld. De Koloniën van Weldadigheid zijn wereldwijd het eerste en meest grootschalige voorbeeld van een sociaal experiment van armoedebestrijding met landbouw. De nominatie kent een managementplan waarin beheer, bescherming en het uitdragen van waarden voor de komende 10 jaar is beschreven. Dit is nu al leidraad voor de omgang met de gebieden. Het toenemend aantal bezoekers in de Drentse Koloniën van Weldadigheid (Frederiksoord-Wilhelminaoord en Veenhuizen) is een van de positieve effecten van de nominatie. In 2017 besteedden ruim 600.000 bezoekers alleen al in Veenhuizen ruim € 6,6 miljoen. Het programmateam richt zich in 2019 op het aanvullen van het nominatiedossier. Voor meer informatie: www.kolonienvanweldadigheid.eu

Gebiedsontwikkeling Frederiksoord

In de gebiedsontwikkeling Frederiksoord werken de Maatschappij van Weldadigheid, de gemeente Westerveld en de provincie aan landschapsherstel, zodat de geschiedenis van het gebied beter tot uitdrukking komt en wordt benut voor economische ontwikkeling. Daarnaast wordt gezamenlijk ingezet op een bezoekersfaciliteit in het Huis van Weldadigheid.

Gebiedsontwikkeling Veenhuizen

Veel van het Rijksvastgoed in Veenhuizen dat Justitie in gebruik had, is nog eigendom van de Staat/het Rijksvastgoedbedrijf en is ‘overtollig’ gesteld. Nadat het Rijksvastgoedbedrijf kenbaar had gemaakt het ‘overtollig’ gesteld Rijksvastgoed te gaan vervreemden, hebben de provincie en de gemeente Noordenveld er nadrukkelijk voor gepleit het waardevolle ensemble aan Rijksvastgoed met de vele Rijksmonumenten uit cultureel en economisch perspectief bij elkaar te houden en bij een partij onder te brengen, de nieuwe rentmeester. Het gaat om een samenwerkingsverband van de Stichting het Drentse Landschap, Boei en de Nationale Monumenten Organisatie. Het besluit tot vervreemding van het ensemble van monumentale en karakteristieke gebouwen in Veenhuizen is in december 2018 genomen. Ten aanzien van het toekomstig beheer is nu een onderhandelingstraject in voorbereiding waarin het Rijksvastgoedbedrijf met de nieuwe rentmeester tot afspraken moet komen over de middelen en condities voor de overdracht en instandhouding van het vastgoed in Veenhuizen. De provincie wil daarna met de nieuwe rentmeester afspraken gaan maken over een ruimtelijk-economisch programma gericht op een verdere versteviging van de economisch basis in Veenhuizen met nieuwe bedrijvigheid.

Design Deal Veenhuizen

Door de jaren heen zijn mooie voorbeelden van projecten ontstaan die zijn geïnspireerd door de bijzondere sociale geschiedenis van Veenhuizen, de verhalen in het dorp en door de samenwerking met gedetineerden. De verlenging van de Design Deal Veenhuizen 3.0 tussen de Design Academy Eindhoven, de penitentiaire inrichting (PI) Veenhuizen, de provincie Drenthe en de gemeente Noordenveld maakt voor de studenten uit Eindhoven de weg vrij om de komende jaren (2019 en 2020) volop inspiratie te halen uit de voormalige kolonie Veenhuizen. En die inspiratie te verbinden aan maatschappelijke vraagstukken. Waardoor het een spiegel wordt van voorbeelden, kansen en mogelijkheden.

Musea

Het Drents Museum heeft sterke internationale tentoonstellingen, daarnaast zijn er plannen om de museale inrichting over de Drentse geschiedenis de komende jaren te verbeteren.

De musea van provinciaal belang zijn volop in ontwikkeling, vier van de vijf musea ondergaan op het moment een verbouwing en/of vernieuwing met steun van de provincie. In 2018 werd de museale functie van het Gevangenismuseum in Veenhuizen vernieuwd. Een vernieuwde inrichting van het Hunebedcentrum is op 18 januari 2019 geopend. Opening van het Huis van Weldadigheid in Frederiksoord staat gepland in mei/juni 2019. Café Krul van het Drents Museum zal in 2019 verbouwd worden om meer publieksruimte te creëren. De voorbereidingen voor de verbouwing van het Herinneringscentrum in Westerbork zijn in volle gang.

Het Platform Drentse Musea fungeert als aanspreek- en informatiepunt voor de kleinere musea; tevens worden er veel cursussen voor de vrijwilligers verzorgd door het Platform.

Als provincie geven we geen individuele financiële steun aan kleine musea.

Bibliotheekbeleid

Kerntaken van de provincie zijn het zorgdragen voor het interbibliothecair leenverkeer en het ontwikkelen van innovaties ten behoeve van de lokale bibliotheken. Met een bijdrage aan gemeenten wordt gestimuleerd dat de toegankelijkheid en bereikbaarheid van openbare bibliotheken in Drenthe op peil blijft. Bibliotheken hebben samen met de provincie een innovatieagenda afgesproken waar gemeenten zich in herkennen. Hierbij worden projecten uitgevoerd op het gebied van jongeren, techniekonderwijs, talentontwikkeling, digitale- en taalvaardigheden, de bibliotheek als ontmoetingsplaats en de geschiedenis van Drenthe.

Culturele evenementen

Op het gebied van grote evenementen, locatietheater en festivals neemt de provincie initiatief om nieuwe ontwikkelingen te stimuleren. Publiekstrekkers als Jumping Jack, het Pauperparadijs, Roegzand, Into Nature en Welstaat zorgen voor een sterkere economie en hebben een positief effect op het vestigingsklimaat.

Podium Platteland

In het culturele programma Podium Platteland (www.podiumplatteland.nl) ontstaan waardevolle projecten van hoge kwaliteit op bijzondere locaties. Effecten van community art zijn het verbeteren van leefbaarheid, vergroten van sociale cohesie en versterken van de gemeenschapszin. Landschappen, gebouwen, dorpen en gemeenschappen krijgen een nieuwe impuls bijvoorbeeld door theater en beeldende kunst.

Beeldende kunst in de openbare ruimte

De provincie Drenthe neemt het initiatief om (landschaps)kunst en vormgeving in te zetten bij gebiedsontwikkelingen waarbij ruimtelijke ontwikkelingen aan de orde zijn. Het gaat dan om infrastructuur of landschappelijke inrichting waarbij we als provincie nadrukkelijk betrokken zijn of zelf de regie hebben. Daarnaast wordt in Drenthe in 2020 voor de derde maal de internationale kunstbiënnale Into Nature georganiseerd.

Streektaal

Het Huus van de Taol speelt een belangrijke rol in het Drents. Op dit gebied is in 2018 een mijlpaal bereikt: de ondertekening van het convenant Nedersaksisch. Het Rijk en andere overheden hebben het Nedersaksisch erkend als volwaardige taal. De komende jaren wil het Huus van de Taol verder inzetten op het bereiken van jongeren en gezamenlijke projecten met andere Nedersaksische taalorganisaties.

Cultuureducatie met Kwaliteit

Met de regeling Cultuureducatie met Kwaliteit II (CeMK) wordt meer dan 90% van de primair onderwijs (PO)-scholen in Drenthe bereikt. Het grootste deel van het budget (van het Rijk, van een landelijk fonds, van de provincie en van de 12 Drentse gemeenten) gaat rechtstreeks naar de scholen. Zij kopen zelf in bij de stichting Compenta.

Noordelijk Overleg Cultuur ‘We the North’

Het vierjarige cultuurprogramma ‘We the North’ (www.wethenorth.org) is een initiatief van de drie noordelijke provincies en de gemeenten Assen, Leeuwarden, Groningen en Emmen. In het Noord-Nederlandse samenwerkingsverband maakt Drenthe zich sterk voor landelijke erkenning van regionale culturele instellingen en meer programmatische samenwerking met het Rijk. Op deze manier moeten er structureel meer middelen naar de culturele sector in Noord-Nederland gaan.

‘We the North’ loopt de gehele beleidsperiode 2017-2020. Wat we nu doen en leren, gebruiken we als input en voorwaarden voor de volgende vier jaar. ‘We the North’ wordt landelijk met grote belangstelling gevolgd en vormt input voor nationaal cultuurbeleid van na 2021.

Talentontwikkeling en Jeugd

Aanvullend op het beleid in de Cultuurnota wordt in ‘Popcultuur Drenthe 2017-2020’ samen met de gemeenten en lokale podia de extra ambitie op het thema ‘Talentontwikkeling Jeugd’ vormgegeven. Om de popmuziek in Drenthe een extra stimulans te geven en lokaal talent een podium te bieden. Met behulp van (zakelijke) coaching en vouchers kan poptalent zich verder ontwikkelen. Daarnaast is er een pilot culturele mobiliteit voor voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs (VMBO)-scholen. Op het gebied van theater zijn er meerdere talentontwikkelingstrajecten, zowel binnen Drenthe als Noord-Nederland.

Europese projecten

De samenwerking met onze Duitse buren komt voorzichtig van de grond en biedt kansen op het gebied van innovatie en publieksverbreding. Op het gebied van cultureel immaterieel erfgoed vindt een samenwerking plaats tussen Drenthe, Emsland en Grafschaft Bentheim (www.grenzkultur.eu).

Vieren en herdenken 75 jaar vrijheid in Drenthe

In 2019 en 2020 staan we stil bij het feit dat Nederland 75 jaar geleden is bevrijd en dat we sindsdien in vrijheid leven. De bevrijding betekende het herstel van onze vrije en open democratische rechtsstaat. Onze huidige rechten en vrijheden zijn niet vrijblijvend. We delen het gemeenschappelijke belang ze in stand te houden en te versterken. Met de Drentse samenleving herdenken en vieren we 75 jaar vrijheid. De provincie zal samen met gemeenten en instellingen een programma voorbereiden en heeft bij de uitvoering een coördinerende rol. De Drentse gemeenten dragen zorg voor hun eigen lokale programma, daarbij geholpen door een financiële bijdrage van de provincie (zie statenstuk 2019-863).