EVALUATIES VOOR HET UNESCO GLOBAL GEOPARKS PROGRAM, HOE WERKT DAT NU?


Zoals u elders in deze nieuwsbrief kunt lezen is UNESCO Global Geopark (UGGp) de Hondsrug dit jaar weer ‘gerevalideerd’: opnieuw gewaardeerd.

Getoetst werd of het Geopark nog voldoet aan de criteria en voldoende door ontwikkelt. Inmiddels weten we dat dit voldoende was en hebben we een groene kaart gekregen, dat wil zeggen dat de status UNESCO Global Geopark weer voor vier jaar gevoerd mag worden.

Ook in 2017 kregen wij zo’n groene kaart.

Maar hoe werkt dat nu, met het verkrijgen en behouden van de status?

Het proces:

Bestaande Geoparken

Voor een revalidatie lever je een voortgangsrapportage is en wordt je bezocht door een revalidatie-commissie. De revalidatiecommissie maakt een verslag op basis van de stukken en het veldbezoek en geeft een advies aan de UNESCO Global Geoparks Council, zeg maar het dagelijks bestuur. Deze besluit over verlenging van de status.

Een groene kaart betekent dus dat je de status voor vier jaar behoudt. Een onvoldoende levert een gele kaart op: je hebt dan twee jaar de tijd voor verbeteringen. Twee keer geel is rood: als er na twee jaar onvoldoende verbetering is opgetreden. Gelukkig komt dit weinig voor.

Nieuwe Geoparken

Aspirant Geoparken worden geëvalueerd: nagegaan wordt of ze voldoen aan de criteria. Een evaluatie bestaat uit drie onderdelen:

A: een check van het aanvraagdossier: zijn alle gevraagde documenten geleverd?

B: een desktop-evaluatie van de geologie van het gebied:  geologen aangesloten bij de International Union of Geoscience (IUGS) beoordelen de geologische beschrijving en literatuurverwijzingen en geven een advies m.b.t. het internationaal belang van de geologie. Dit is een eerste vereiste voor het verkrijgen van de status.

C: een bezoek door een evaluatiecommissie. Deze commissie bestaat uit twee evaluatoren. Zij adviseren op basis van het dossier, het IUGS-advies en toetsing in het veld aan de UNESCO Global Geoparks Council (het dagelijks bestuur). Deze council doet uiteindelijk een aanbeveling richting UNESCO. De Executive Board van UNESCO besluit uiteindelijk of de status wordt verleend.

De uitslag kan zijn: accepteren, aanhouden of afwijzen.

Accepteren: het gebied krijgt voor vier jaar de status UNESCO Global Geopark, na vier jaar volgt een ‘revalidatie’.

Aanhouden betekent dat het geopark-initiatief maximaal twee jaar de tijd krijgt voor verbeteringen en dan opnieuw wordt beoordeeld.

Als overduidelijk niet aan de criteria kan worden voldaan, of bij misstanden, volgt een afwijzing.

De veldbezoeken:

De evaluaties en revalidaties worden uitgevoerd door mensen met praktijkervaring in het Global Geopark-netwerk.

Het jaar 2021 was een druk jaar voor de evaluatoren: alle evaluaties en revalidaties van 2020 waren uitgesteld vanwege de Covid-pandemie, maar ondertussen kwamen er wel nieuwe bij!

Ook in 2021 was de situatie lastig: alleen in Europa en een enkel Zuid-Amerikaans land was het mogelijk om zonder reisbeperkingen te reizen.

Daarom deed UNESCO een klemmend bezoek op de Europese evaluatoren om meerdere missies uit te voeren. Zodoende heeft ook ondergetekende dit jaar twee evaluatiemissies gedaan, één naar Buzauland in Roemenië en één naar Land of Extinct Vulcanoes in Polen, samen met senior evaluator Ilias Valiakos van UGGp Lesbos.

Met beide geoparken werd afgestemd om de bezoeken te combineren in één reis. Dat laatste blijkt niet voor herhaling vatbaar: de dagen zijn hiervoor te lang en te intensief.

Het programma voor een veldbezoek bestaat uit een introductie-bijeenkomst, bijeenkomst met bestuur/politiek, excursies naar geosites, bezoekerscentra en partners van het geopark, gesprekken met stakeholders, onderling overleg tussen de evaluatoren en een eindgesprek met de geopark-trekkers over de belangrijkste bevindingen en aanbevelingen.

Wat je checkt tijdens het bezoek is niet eens de geologie (is immers al gedaan), maar veel meer hoe dit wordt vertaald naar bewoners en bezoekers en hoe de relatie met cultuurhistorie en natuur wordt gelegd.

Aandachtspunten daarbij zijn: Faciliteiten en infrastructuur: zijn er bezoekerscentra, routes, informatiepanelen, hoe zichtbaar is het geopark? Welke activiteiten worden ontwikkeld op hit gebied van educatie en onderzoek?

Verdere aandachtspunten: duurzaam toerisme, duurzame ontwikkeling, management en financiën, partners, omgaan met klimaatverandering en natuurrampen, aandacht voor lokale gemeenschappen en inheemse bevolking.

Buzău Land, Roemenië.

Buzău Land ligt ten noorden van Boekarest, aan de voet van de zuidoostelijke Karpaten-bocht en vormt de overgang van heuvels naar bergen, met hoogtes tussen 120 en 1400 m.

Het zuidelijke deel wordt gekenmerkt door grote vlaktes omringd door glooiende heuvels. In noordelijke richting verandert het landschap van heuvelachtig naar bergachtig.

Het geologische verhaal van Buzău County is buitengewoon complex en interessant, beïnvloed door de beweging van continenten en de ligging van breuklijnen.

Foto: In de Salt CanyonBuzauland, Roemenië

Er zijn veel tastbare geologische hoogtepunten: actieve moddervulkanen, zoutdiapirisme (waaronder enkele van de langste en diepste zoutgrotten ter wereld), vulkanische asafzettingen, eeuwige vlammen (doorsijpeling van aardgas), petroleumbronnen en zandsteenconcreties.

Foto: Moddervulkaan in Buzauland, Roemenië

Het gebied is rijk aan tradities: culinair, klederdracht, ambachten, gebruiken, legendes.

Foto: Tradities in Buzaulandklederdracht en ontvangst met brood en zout.

Op dit moment kent de regio veel armoede en leegloop, het voorzieningen niveau is laag, wegen en openbaar vervoer zijn slecht, waardoor de regio slecht bereikbaar is.

Naar onze indruk is er veel draagvlak voor het Geopark en biedt het kansen voor verbetering van de levensstandaard in dit gebied, door de ontwikkeling van duurzaam toerisme en de spin-off die dit geeft naar activiteiten, cultuur, voorzieningen en daarmee samenhangende werkgelegenheid.

Het Geopark heeft een jong, enthousiast team, waarin vele disciplines zijn vertegenwoordig, niet alleen aardwetenschappelijk en toeristisch-economisch, maar ook op o.a. het gebied van ICT, onderwijs, antropologie, ontwerp en communicatie.

Dit heeft geresulteerd in frisse en speelse informatiepanelen, een moderne multimediale benadering in bezoekerscentra, daarbij volop gebruikmakend van de rijke cultuurhistorie en verhalen en legenden van het gebied.

Land of Extinct Vulcanoes, Polen

Dit gebied ligt in Zuidwest Polen, in het westelijke deel van het Sudetengebergte, wat de noordoostelijke grens is van het Boheemse Massief.

De naam zegt het al: het land van uitgedoofde vulkanen: uit verschillende geologische tijdsperioden (van 500 miljoen tot 20 miljoen jaar geleden, Paleozoïcum, Mesozoïcum en Cenozoïcum) en met diverse uitbarstingsstijlen.

Een deel van het gebied is glaciaal en sedimentair.

Er worden dan ook veel verschillende afzettingen en mineralen aangetroffen en het gebied heeft een rijke historie aan mijnbouwactiviteiten, met vele verlaten mijnen en groeves en nog een enkele actieve mijn (zandgroeves en basaltgroeve).

Foto: De basaltwinning hier stopt binnenkort, de groeve wordt omgetoverd naar een recreatiegebied. Land of ExtinctVulcanoes, Polen

De geschiedenis van dit gebied is complex, met vele oorlogen en veldslagen.

Wat veel impact heeft gehad op de sociale verhoudingen zijn de grote gedwongen volksverplaatsingen direct na de tweede wereldoorlog, waarbij de oorspronkelijke bevolking werd verdreven en mensen van elders (o.a. Oost-Polen, Wit-Rusland, Oekraïne) werden in geplaatst.

Hierdoor was er lang sprake van angst en weinig  sociale cohesie. Pas nu met de derde/vierde generatie komt hierin langzaam verandering.

De laatste jaren wordt veel geïnvesteerd in het herstel van gebouwen, van woningen tot landhuizen, kerken, kastelen e.d.

Wat in dit gebied opviel was een verouderde structuur en aanpak van musea en een traditionele opzet van informatieoverdracht: veel vitrines met veel objecten, met veel bordjes….

Een Geopark kan hier bijdragen in de ontwikkeling van het gebied, door versterking van de lokale identiteit en cohesie, aantrekkelijk maken van het rijke verhaal,  duurzaam toerisme, educatie en bewustwording.

Door Gretha Roelfs