Ammoniak (korstmossen)


Veel ammoniak in de lucht kan schadelijk zijn voor de natuur.

trend In de periode 1998-2016 zijn de ammoniakminnende korstmossen fors afgenomen, wat wijst op een afname van ammoniak in de lucht. Ruimtelijk is de grootste afname te zien in Zuidwest-Drenthe. De ontwikkelingen gingen de afgelopen periode de gewenste kant op.

Hoge ammoniakconcentraties (NH3) in de lucht kunnen een belasting zijn voor de natuur. De grootste bron van ammoniak is de landbouwsector. Maar ook auto’s, industrie en consumenten dragen bij. Korstmossen zijn goede graadmeters voor de ammoniakbelasting. Sommige soorten zijn namelijk stikstofminnend: ze groeien harder bij hoge concentraties ammoniak in de lucht.

Ammoniak neemt verder af

In de periode 1998-2016 namen de stikstofminnende korstmossoorten in Drenthe af met 24%. Met een correctie voor verkeersinvloeden (katalysatoren produceren ook ammoniak) was dit zelfs 34%. Dit wijst op een sterke afname van de concentratie ammoniak in de lucht. In 2010 was sprake van een tijdelijke piek in de metingen.

Van alle ammoniak in de Drentse lucht komt maar 25% vanuit Drentse bronnen. De overige 75% is zogenoemde achtergronddepositie van bronnen buiten Drenthe.

Veehouderij beweegt weg van natuur

Het provinciale en nationale beleid is onder meer gericht op beperking van de ammoniakuitstoot nabij Natura 2000 en EHS-gebieden. Dit heeft er in geresulteerd dat melkveehouders hun bedrijven verplaatsen naar en oprichten in het oosten van de provincie.

Deze verschuiving van de veehouderij is terug te zien in de korstmossen. In 1998 lagen de gebie­den met veel stikstofminnende soorten nog in de zuidwestelijke helft van de provin­cie. Juist in dit deel van de provincie trad in de periode 1998-2016 de grootste afname op van de stikstofminnende korstmossen.

PAS-gebieden

Kijken we naar de afzonderlijke, grote Natura 2000-gebieden in Drenthe, dan zien we een afname van de stikstofminnende korstmossen in het Fochteloërveen en het Drents-Friese Wold. In het Drentsche-Aa gebied, het Dwingelderveld en het Holtingerveld is er geen of slechts een geringe verbetering. Met het Programma Aanpak Stikstof (PAS) wordt gewerkt aan een (verdere) afname van de stikstofdepositie op Natura 2000.

Temperatuurgetal

Korstmossen zijn niet alleen een graadmeter voor stikstof, maar ook voor klimaat. Sinds het begin van de onderzoeksperiode laat het zogeheten temperatuurgetal een constante stijgende lijn zien. Dit betekent dat de opwarming van het klimaat duidelijk in de soortensamenstelling van de korstmossen is terug te zien. Ook komen er steeds meer zuidelijke soorten en steeds minder noordelijke soorten.

Verandering ammoniakminnende korstmossen, 2010-2016

Referenties

Herk, C.M. van (2017). Monitoring van korstmossen in Drenthe, 1991-2016. (pdf, 2.1 MB) Lichenologisch Onderzoekbureau Nederland, Soest.