Geothermie

Duurzame warmte uit de diepe ondergrond van Drenthe

Hoe groter de diepte hoe hoger de temperatuur van de bodem. Geothermie-systemen maken gebruik van de warmte in de ondergrond door op grote diepte grondwater te onttrekken met een temperatuur die direct bruikbaar is voor verwarming van gebouwen.

Er zijn drie vormen van geothermie:

Deze drie vormen van geothermie, en de mogelijkheden daarvoor in Drenthe, worden hierna toegelicht. Voor meer informatie over technische, juridische en financiële aspecten van geothermie voor provincie Drenthe kunt u het rapport Oriëntatiedocument diepe bodemenergie Drenthe (pdf, 1.9 MB) downloaden.

Voor geothermiesystemen die dieper dan 500 m-mv worden gerealiseerd is de Mijnbouwwet van toepassing en is het Ministerie van Economische Zaken verantwoordelijk voor de vergunningverlening.

Geothermie kan in aanmerking komen voor een bijdrage uit de subsidieregeling SDE+. Dat is een subsidie van de overheid om het gebruik van duurzame energie te stimuleren. Voor meer informatie kunt u de webite van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland raadplegen.

Reguliere geothermie

Bij reguliere geothermie wordt grondwater een temperatuur tussen 70 en 100 °C uit diepe aardlagen op 1.500 tot 4.000 meter diepte gebruikt om huizen of kassen te verwarmen. Bij deze temperaturen van het opgepompte grondwater is gebruik van een warmtepomp niet nodig. Na afgifte van de warmte wordt het afgekoelde grondwater teruggebracht in de bodem.

Geothermie spet2016

Op dit moment zijn acht systemen in Nederland gerealiseerd. Dit zijn vrijwel allemaal tuinbouwprojecten. In Drenthe is een tuinbouwproject in Erica in voorbereiding.

Het boren van de bronnen voor geothermie tot deze grote diepte is kostbaar. Daardoor zijn de financiële risico’s relatief hoog. Met de huidige verdienmodellen is geothermie pas economisch rendabel vanaf een afzetmarkt van 5 à 6 hectare glastuinbouw of 2.000 woningen. Doordat geothermie hoge temperaturen kan leveren, is deze techniek geschikt voor het verduurzamen van de bestaande gebouwen.

De Drentse ondergrond biedt redelijke tot goede mogelijkheden voor de toepassing van geothermie. In de noordelijke gemeentes (Noordenveld, Tynaarlo) en in Emmen en delen van Borger-Odoorn is het potentieel van de ondergrond het hoogst, dit is circa 50% van de Drenthe ondergrond. In het zuidwesten van Drenthe, in Meppel en De Wolden, is het potentieel het laagst.

Ondiepe geothermie

Bij ondiepe geothermie wordt grondwater met een temperatuur van 20 tot 40 °C aan de bodem onttrokken op een diepte variërend van 150 tot 750 meter beneden maaiveld. Met behulp van een warmtepomp wordt de temperatuur van de vloeistof in het afgiftesysteem verhoogd tot 35 tot 50 °C, afhankelijk van de warmtevraag van de toepassing.

In Nederland wordt ondiepe geothermie tot nu toe alleen toepast bij het verwarmen van thermische baden. Ondiepe geothermie is in Nederland nog niet toegepast voor verwarming van gebouwen.

Ondiepe geothermie kan ingezet worden voor toepassingen die een lage temperatuur warmte nodig hebben, zoals grote woningbouwprojecten, bedrijfshallen en kleinschalige glastuinbouw. Ondiepe geothermie is kansrijk voor projecten van minimaal 200 woningen of 2 hectare kas-oppervlak.

Het noorden en westen van de provincie bieden de beste mogelijkheden voor ondiepe geothermie. Ook in een deel van de zuidkant van Drenthe is de ondergrond geschikt.

De beste kansen liggen in de kernen in de gemeente Noordenveld, gemeente Tynaarlo (inclusief glastuinbouwgebied), gemeente Assen, gemeente Aa en Hunze. In de gemeenten Westerveld, Meppel en De Wolden is slechts een deel van de ondergrond geschikt voor ondiepe geothermie.

In de Provinciale Omgevingsverordening is geregeld dat ondiepe geothermie-systemen geen grondwater mogen onttrekken of retourneren aan de bodemlagen die gelegen zijn boven de 'Formatie van Breda'. Meer informatie vindt u in de kaart met de diepteligging van de Formatie van Breda (dit is kaart C3 van de Provinciale Omgevingsverordening).

Ultradiepe geothermie

Bij ultradiepe geothermie wordt uit zeer diepe aardlagen, vanaf 5.000 meter diepte grondwater onttrokken met een temperatuur van ten minste 150 °C. De warmte wordt bovengronds gebruikt om elektriciteit te produceren. De restwarmte van de elektriciteitsproductie kan gebruikt worden om woningen mee te verwarmen. Na afgifte van de warmte door het grondwater wordt het water weer op dezelfde diepte terug in de ondergrond gebracht.

Geothermie elektrisiciteitsproductie

In Nederland is nog geen ervaring met ultradiepe geothermie. In Europa zijn een aantal projecten gerealiseerd, bijvoorbeeld in Soultz (Frankrijk) en Landau (Duitsland).

De potentie voor utradiepe geothermie wordt voor Drenthe het grootst ingeschat in de bodemlagen tussen 6.000 – 7.000 meter diepte.

De mogelijkheden voor diepe geothermie in Drenthe kunt u zien in de kaart Potentie ultradiepe geothermie.

Laatst bijgewerkt op 18 april 2018.